Osnovi kritike političke ekonomije, beleška 1: švercovanje kapitalističkih uslova proizvodnje kao uslova proizvodnje uopšte

• Marks skreće pažnju na ideološki potez  buržoaskih teoretičara ekonomije, koji se sastoji u tome da 'uslove proizvodnje uopšte' ili svake proizvodnje identifikuju sa posebnim, istorijski razvijenim, prolaznim, uslovima kapitalističkog modela proizvodnje. Oni 'određenja' (privatno vlasništvo, najamni rad) proširuju na 'sve' sisteme proizvodnje. Prema tome, sa pozicije kapitalističkog ekonomiste nemoguća je proizvodnja ako se ona ne vrši pod kapitalističkim uslovima, ako sredstva proizvodnje nisu u privatnim rukama, odnosno ako ne postoji klasa koja sa druge strane raspolaže samo svojim radom.

• Dakle, treba da se ima na umu da ne postoji apstraktna, univerzalna proizvodnja 'uopšte' koja ima svoje isto tako univerzalne i večne uslove proizvodnje. Tokom istorije, smenjivali su se različito određeni sistemi društvene proizvodnje: lovačko-sakupljačka društva, robovlasništvo, feudalizam, kapitalizam, i ako među njima ima opštih određenja, univerzalnih karakteristika koje se provlače kroz celokupnu genezu ljudskog društva, to su ipak specifični proizvodni sistemi koji su zahtevali partikularne uslove funkcionisanja. 'Privatno vlasništvo' nije uvek bilo supstrat proizvodnog procesa jer su postojala društva koja su prisvajala prirodu i kroz ne-privatno, komunalno vlasništvo. Društvo koje dominantno ima potrebu za robovskim radom nije identično onom kome treba najamni rad. Rat između američkog Juga i Severa je izbio baš zbog različitog interesa dva modusa proizvodnje.

• Prema tome kapitalistički uslovi  proizvodnje omogućuju samo kapitalističku proizvodnju, kapitalističko društvo, koncentraciju bogatstva u buržoaskoj klasi. Ali to nikako ne znači da je nemoguće proizvoditi van tih posebnih, istorijski određenih okvira.

• Citat: ,, Proizvodnja treba da bude prikazana za razliku od raspodele itd., kao obuhvaćena večnim, od istorije nezavisnim prirodnim zakonima, kojom prilikom se onda ispod žita, poturaju građanski odnosi kao neoborivi prirodni zakoni društva  in abstracto. Ovo je više ili manje svesna svrha čitavog postupka.''